Küçük bir işletme sahibi olarak günün büyük kısmını satış yapmak, mal almak ve müşteriyle ilgilenmekle geçirirsiniz. Kayıt tutmak çoğu zaman en son kalan iştir. Ay sonu geldiğinde de "kimden ne kadar alacağım var, bu ay ne kadar harcadım, KDV'm ne çıkar?" soruları cevapsız kalır. Ön muhasebe tam olarak bu sorulara düzenli cevap vermek için vardır.
Ön muhasebe nedir?
Ön muhasebe, işletmenin günlük ticari hareketlerini düzenli biçimde kaydettiği ilk kayıt katmanıdır. Satışlar, alışlar, tahsilatlar, ödemeler, kasa ve banka hareketleri, giderler burada tutulur. Amaç, işletme sahibinin kendi durumunu anlık görmesi ve mali müşavire eksiksiz, düzenli bilgi iletmesidir.
Ön muhasebe, resmî muhasebenin yerine geçmez. Yasal defterlerin tutulması, beyannamelerin hazırlanıp verilmesi, bordro ve benzeri işler çoğu işletmede mali müşavirle birlikte yürütülür; yükümlülüklerinizi ve iş bölümünü mali müşavirinizle netleştirin. Ön muhasebe ise bu işler için doğru ve toplanmış veri hazırlar. Kısaca: ön muhasebe "ne oldu?"yu kaydeder, mali müşavir bunu mevzuata uygun resmî kayda dönüştürür.
Neden gerekli?
Birçok küçük işletme faturayı bir yerde keser, tahsilatı deftere yazar, gideri Excel'e girer, makbuzları çekmeceye atar. Bu dağınıklığın birkaç tipik sonucu vardır:
- Hangi müşterinin ne kadar borcu olduğu belirsiz kalır.
- Tahsilat ve ödemeler farklı yerlerde tutulduğu için kasa tutmaz.
- Giderlerin KDV'si ay sonunda tek tek toplanır, bazıları kaybolur.
- Mali müşavire belge toplamak zaman alır, geç kalan belge sorun çıkarır.
- Kârlı mı zararlı mı olduğunuzu ancak yıl sonunda öğrenirsiniz.
Ön muhasebenin ana bölümleri
Cari hesaplar
Cari hesap, bir müşteri ya da tedarikçiyle aranızdaki borç-alacak ilişkisinin kaydıdır. Müşteriye fatura kestiğinizde onun carisine borç yazılır; tahsilat aldığınızda bu borç düşer. Tedarikçiden aldığınız fatura ise sizin ona borcunuzu doğurur. Bakiye her an "kim kime ne kadar borçlu" sorusunun cevabıdır. Konuyu ayrı bir yazıda ayrıntılı anlattık: Cari hesap takibi nasıl yapılır?
Kasa ve banka
Elinizdeki nakit ve banka hesaplarınızdaki para, ön muhasebede ayrı hesaplar olarak izlenir. Her tahsilat ya da ödeme bir kasaya ya da bankaya bağlanır. Böylece "kasada olması gereken para" ile "gerçekte olan para" karşılaştırılabilir. Fark çıkarsa hatayı bulmak kolaylaşır.
Gider takibi
Kira, elektrik, yakıt, ambalaj, reklam, nakliye gibi giderler kategori ve KDV oranıyla kaydedilir. Kategoriye göre bakınca paranın nereye gittiğini görürsünüz. KDV'si ayrı tutulan giderler, ay sonunda indirilecek KDV hesabını da kolaylaştırır. Hangi giderin hangi belgeyle ve ne şekilde indirim konusu olacağı mevzuata bağlıdır; bu konuda mali müşavirinize danışın.
Alış faturaları
Tedarikçilerinizden aldığınız faturalar kayıt altına alınır ve tedarikçi carisine alacak olarak işlenir. Böylece hangi tedarikçiye ne kadar borcunuz olduğunu, hangi faturanın vadesinin geldiğini görürsünüz.
KDV takibi
Kestiğiniz faturalardaki KDV (hesaplanan) ile aldığınız fatura ve giderlerdeki KDV (indirilecek) karşılaştırıldığında dönem sonu KDV durumunuz hakkında bir fikir edinirsiniz. Ön muhasebedeki KDV özeti, resmî beyannameyi vermez; ancak beyanname öncesi hazırlığı hızlandırır. KDV oranları ve istisnalar zaman zaman değişir; güncel oranlar için GİB kaynaklarına veya mali müşavirinize başvurun.
Raporlar
Gelir-gider raporu, cari bakiye listesi ve KDV özeti işletmenin durumunu tek bakışta gösterir. Raporun değeri, arkasındaki kaydın doğruluğuyla orantılıdır: kayıt eksikse rapor yanıltır.
Mali müşavirle iş bölümü
İyi bir iş bölümü hem sizi hem müşavirinizi rahatlatır.
| Konu | Siz (ön muhasebe) | Mali müşavir |
|---|---|---|
| Fatura kesme ve kaydetme | Düzenler ve kaydeder | Belgeleri kontrol eder |
| Tahsilat ve ödeme | Girer, kasa-banka ile eşleştirir | Resmî kayda dönüştürür |
| Gider belgeleri | Düzenli toplar ve girer | Mevzuata uygunluğunu değerlendirir |
| Yasal defterler | Veri sağlar | Mali müşavirle birlikte yürütülür |
| Beyannameler | Verileri hazırlar | Mali müşavirle birlikte yürütülür |
| Vergi planlaması | Raporlarla bilgi verir | Tavsiye eder |
Pratik bir ipucu: Müşavirinizle ay başında bir düzen kurun. Hangi belgeyi ne zamana kadar ileteceğinizi, hangi raporu isteyeceğini birlikte belirleyin. Belgelerin son güne bırakılması hataların en büyük kaynağıdır.
Ön muhasebeye nereden başlamalı?
- Müşteri ve tedarikçi kartlarını açın. Unvan, vergi numarası, iletişim bilgileri eksiksiz olsun.
- Kasa ve banka hesaplarını tanımlayın. Açılış bakiyelerini girin.
- Açık bakiyeleri aktarın. Mevcut alacak ve borçlarınızı carilere yazın.
- Faturayı ve kaydı aynı yerde tutun. Fatura kestiğiniz yer ile cari kaydınız ayrıysa çift emek ve hata kaçınılmazdır. Fatura tarafı için e-Fatura nedir yazımıza bakabilirsiniz.
- Her tahsilat ve ödemeyi gününde girin. Alışkanlık, programdan daha önemlidir.
- Ay sonunda raporlara bakın. Cari bakiyeleri, kasa-banka durumunu ve giderleri gözden geçirin.
Kayıt silmek yerine düzeltmek
Yanlış girilen bir kaydı silmek cazip gelir; ancak muhasebe mantığında iz kaybolmaz. Doğru yöntem, kaydı iptal etmek ya da ters kayıtla düzeltmektir. Böylece geçmişte ne olduğu görülebilir ve denetimde açıklama yapmak kolaylaşır.
Ön muhasebe ve e-ticaret
Pazaryerinde satış yapıyorsanız kayıt işi katlanır: sipariş, komisyon, kargo, iade ve hakediş ayrı ayrı izlenmelidir. Bu durumda gerçek kârlılığı görmek için ürün maliyeti ve pazaryeri kesintileriyle birlikte düşünmek gerekir. Bunu pazaryeri kârlılık hesaplama yazımızda ele aldık.
Sık yapılan hatalar
- Nakit tahsilatları kasaya girmemek.
- Fatura kesip cariye işlememek.
- Gider belgesini kaybetmek ya da geç girmek.
- Kişisel harcama ile işletme harcamasını karıştırmak.
- Mali müşavire belgeleri ay sonu son gün göndermek.
AkmazX ön muhasebeyi nasıl çözüyor?
AKMAZ Ön Muhasebe, faturanızı kestiğiniz panelde cari hesapları, tahsilat ve ödemeleri, kasa ve bankayı, giderleri ve alış faturalarını bir arada tutar. Kestiğiniz fatura müşterinin carisine borç olarak işlenir; tahsilatı girince bakiye kapanır. Gelir-gider, KDV özeti ve cari bakiye raporlarını görebilir, cari ekstreyi PDF olarak paylaşabilirsiniz. Mali müşavirinize panelde kendi kullanıcısını açabilirsiniz. AkmazX bir ön muhasebe programıdır; resmî defter ve beyanname işleri için mali müşavirinizle çalışmaya devam edersiniz. Ayrıntılar için AKMAZ Ön Muhasebe sayfasına, paketler için fiyatlar sayfasına bakın.



