e-Dönüşüme yeni geçen birçok işletme aynı soruyu sorar: "Ben e-Fatura mı keseceğim, e-Arşiv mi?" İkisi de elektronik faturadır ve kâğıt faturanın yerine geçer. Fark, faturanın kime kesildiğinde ve nasıl iletildiğinde ortaya çıkar. Bu yazıda farkı örneklerle açıklıyoruz.
Kısaca fark nedir?
En basit kural şudur: Alıcınız e-Fatura mükellefiyse e-Fatura, değilse e-Arşiv Fatura kesersiniz. GİB'in e-Arşiv sayfasında da bu kural açıkça yer alır: e-Fatura sistemine kayıtlı olmayan alıcılara, yani e-Fatura mükellefi olmayan vergi mükelleflerine ve vergi mükellefi olmayan kişilere düzenlenen faturalar e-Arşiv olarak düzenlenir; e-Fatura kayıtlı alıcılara ise e-Fatura düzenlenir. Kaynak: GİB e-Arşiv Fatura sayfası.
| Konu | e-Fatura | e-Arşiv Fatura |
|---|---|---|
| Alıcı kim? | e-Fatura sistemine kayıtlı mükellefler | Bireysel müşteriler ve e-Fatura mükellefi olmayan firmalar |
| İletim | GİB altyapısı üzerinden alıcının sistemine | Alıcının talebine göre elektronik (örneğin e-posta) ya da kâğıt |
| Alıcıda gelen kutusu | Var, alıcı faturayı kendi e-Fatura sisteminde görür | Alıcının e-Fatura sistemi yoktur |
| Tipik örnek | Firmadan firmaya satış | Perakende, bireysel satış, pazaryeri müşterisi |

e-Fatura: mükellefler arası fatura
e-Fatura, iki tarafın da e-Fatura sistemine kayıtlı olduğu durumda kullanılır. Fatura satıcı tarafından düzenlenir, imzalanır ve GİB altyapısı üzerinden doğrudan alıcının sistemine gider. Alıcı faturayı kendi panelinde ya da entegratörünün ekranında görür. Kâğıt basılmaz, posta ya da e-posta eki dolaşmaz.
e-Fatura mükellefi olmak, hem fatura göndermek hem almak anlamına gelir. GİB'in e-Fatura sayfasındaki ifadeyle, kayıtlı mükellefler mal ve hizmet satışlarına ilişkin faturaları e-Fatura olarak göndermek ve almak zorundadır. Yani siz e-Fatura mükellefiyseniz, tedarikçiniz de e-Fatura mükellefiyse ondan size gelecek faturalar da e-Fatura olarak gelir.
e-Arşiv Fatura: sistemde olmayan alıcılar için
e-Arşiv Fatura, alıcının e-Fatura sisteminde bulunmadığı durumlarda kullanılır. Bu alıcı çoğunlukla bir bireysel müşteridir, ancak bir şirketin ya da şahıs işletmesinin e-Fatura mükellefi olmaması da mümkündür. Bu durumda da e-Arşiv düzenlenir.
e-Arşiv Fatura'nın en pratik yanı, alıcının hiçbir sisteme kayıtlı olmasına gerek duymamasıdır. GİB sayfasına göre fatura alıcının talebine göre elektronik ortamda ya da kâğıt olarak iletilebilir. Bulut hizmetlerinde bu çoğunlukla e-posta ile gönderilen bir PDF görünümüdür. Müşteriniz için pratik olan şey, tek yapması gerekenin e-postasını kontrol etmesidir.
Not: GİB, belirli işletmelerin e-Arşiv'e geçiş tarihlerini ve sınırlarını tebliğlerle zaman zaman değiştirmektedir. Hangi işletme grubunun ne zaman e-Arşiv uygulamasına geçeceği için güncel bilgiyi GİB'in e-Belge sayfasından kontrol edin. Burada rakam ya da tarih paylaşmıyoruz.
Alıcının mükellef olup olmadığını nasıl anlarsınız?
Doğru belgeyi seçmenin tek yolu, fatura kesmeden önce alıcının e-Fatura mükellefi olup olmadığını sorgulamaktır. Bu sorgulama alıcının vergi kimlik numarası (şahıs işletmelerinde TC kimlik numarası) üzerinden yapılır. Bir alıcının durumu zamanla değişebilir: bugün e-Fatura mükellefi olmayan bir firma ay sonunda olabilir. Bu yüzden eski bir kayda güvenmek yerine her fatura kesiminde kontrol etmek sağlıklıdır.
Elle sorgulamak zahmetlidir ve unutulursa yanlış belge kesilir. Bu yüzden iyi bir e-Fatura yazılımı sorguyu sizin yerinize yapmalıdır. Şüphe halinde mali müşavirinize ya da hizmet aldığınız entegratöre danışın.
Yanlış belge türü kesilirse ne olur?
Alıcı e-Fatura mükellefiyken e-Arşiv kesmek ya da tam tersini yapmak, faturanın düzeltilmesini gerektirebilir. Bu düzeltme genellikle iptal, iade ya da yeniden düzenleme adımlarını içerir ve zaman kaybettirir. Hangi durumda hangi işlemin yapılacağı mevzuata bağlıdır; böyle bir hatada mali müşavirinize danışarak ilerlemek en doğrusudur.
Örnek senaryolar
- Toptancı, perakendeci bir firmaya mal satıyor. Firma e-Fatura mükellefiyse e-Fatura düzenlenir.
- Atölye, bireysel bir müşteriye ürün satıyor. Müşterinin e-Fatura sistemi yoktur; e-Arşiv Fatura düzenlenir ve e-postayla iletilir.
- Küçük bir mağaza, vergi mükellefi bir müşteriye satış yapıyor. Müşteri e-Fatura mükellefi değilse e-Arşiv; mükellefse e-Fatura kesilir.
- Pazaryerinden gelen sipariş. Alıcı çoğunlukla bireysel müşteridir; fatura alıcıya göre düzenlenir. Bu akışı sipariş faturalama yazımızda anlattık.
İkisini birlikte kullanmak
Bir işletme, e-Fatura uygulamasına kayıtlıysa genellikle e-Arşiv kapsamında da olur; GİB'in e-Arşiv sayfasında, 01/01/2020 tarihine kadar e-Fatura uygulamasına zorunlu veya isteğe bağlı olarak dâhil olanların e-Arşiv Fatura uygulamasına geçmesi gerektiği belirtilir. Dolayısıyla pratikte işletmeler aynı panelden ikisini birden keser. Ayrım, düzenleme anında alıcıya göre yapılır. Geçişin genel adımları için e-Fatura nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Sevkiyat yapıyorsanız faturanın yanında irsaliye de gündeme gelebilir. Bu konu için e-İrsaliye nedir yazımızı okuyun.
Fatura türü, cari ve tahsilat takibini değiştirmez
Hangi türü keserseniz kesin, alacağınızın takibi aynı şekilde yürür. Faturanın tutarı müşterinin cari hesabında borç olarak görünür, ödeme geldiğinde tahsilat girilir ve bakiye kapanır. Burada önemli olan, kestiğiniz belgenin cari hesapla eşleşmesidir; aksi hâlde ay sonunda "bu fatura ödendi mi?" sorusunun cevabını aramak zorunda kalırsınız. Cari mantığını cari hesap takibi yazımızda adım adım anlattık.
Ayrıca alış tarafını da unutmayın. Tedarikçilerinizden size gelen faturalar da e-Fatura ya da kâğıt olarak ulaşabilir; her ikisi de gider ve KDV kaydınız için düzenli saklanmalıdır.
Karışıklığı önlemenin yolları
- Müşteri kartına vergi numarasını eksiksiz girin; sorgulama bu numaraya göre yapılır.
- Belge türünü elle seçmek yerine alıcıya göre otomatik seçen bir sistem kullanın.
- Müşterinin e-posta adresini kaydedin; e-Arşiv faturanın iletimi buna bağlıdır.
- Yeni bir müşteriye ilk faturayı keserken durumunu yeniden kontrol edin.
AkmazX bunu nasıl çözüyor?
AKMAZ e-Fatura'da faturayı oluştururken alıcının mükellefiyet durumu kontrol edilir; alıcınız e-Fatura mükellefiyse e-Fatura, bireysel müşteri ya da mükellef olmayan firmaysa e-Arşiv Fatura kesilir. e-Arşiv faturalar alıcıya e-posta ile iletilir, görüntüsünü PDF olarak indirebilirsiniz. Kestiğiniz fatura müşterinin cari hesabına da işlenir. Ayrıntılar için AKMAZ e-Fatura sayfasına bakabilirsiniz.



