Danışmanlık, mimarlık, mühendislik, muhasebe ya da avukatlık gibi işleri kendi adınıza yapıyorsanız, aldığınız para için fatura değil serbest meslek makbuzu düzenlersiniz. Makbuzda stopaj ve KDV gibi kalemler birlikte göründüğü için "brüt ne, net ne, hesabıma ne geçer?" sorusu sık karışır. Bu yazıda makbuzun kim tarafından, neden ve nasıl düzenlendiğini; stopaj ve KDV'nin mantığını resmî kaynaklarıyla anlatıyoruz.
Bu yazı genel bilgilendirmedir ve GİB'in Şubat 2026 tarihli Serbest Meslek Kazancı Vergi Rehberi ile GİB e-Belge sayfasına dayanır. Örnek tutarlar varsayımsaldır. Makbuzunuzda hangi kalemlerin yer alacağını mali müşavirinizle doğrulayın.
Serbest meslek makbuzu nedir, kim düzenler?
GİB rehberine göre serbest meslek erbabı, serbest meslek faaliyetini kendi nam ve hesabına, mutat meslek halinde yapan kişidir. Rehber örnek olarak avukat, doktor, diş hekimi, mimar, mühendis, müşavir, serbest muhasebeci, danışman, ressam ve yazarı sayar. Aynı rehber, faaliyetin bir işverene tabi olarak yapılması hâlinde elde edilen gelirin ücret geliri olacağını da belirtir; yani maaşlı çalışan makbuz düzenlemez (GİB, Serbest Meslek Kazancı Vergi Rehberi, Şubat 2026, bölüm 1-2, s. 5).
Rehberin belge düzeni bölümüne göre serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilat için iki nüsha serbest meslek makbuzu düzenlemek ve bir nüshasını müşteriye vermek zorundadır; müşteri de bu makbuzu istemek ve almak zorundadır (GİB rehberi, bölüm 4, s. 7). Yani makbuz yalnızca sizin değil, müşterinizin de yükümlülüğüdür.
e-SMM: elektronik serbest meslek makbuzu
Rehbere göre vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabının düzenlediği makbuzlar, 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği kapsamında 1/6/2020 tarihinden itibaren elektronik serbest meslek makbuzu (e-SMM) olarak düzenlenir. 1/2/2020 ve sonrasında faaliyete başlayanların ise işe başladıkları ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar e-SMM düzenlemeleri zorunludur (GİB rehberi, bölüm 4, s. 7-8). Aynı tarihler GİB e-Belge sitesindeki e-SMM Hakkında sayfasında da yer alır: 01/02/2020 itibarıyla faaliyetine devam edenler 01/06/2020 tarihine, bu tarihten itibaren faaliyete başlayanlar işe başladıkları ayı izleyen 3'üncü ayın sonuna kadar e-SMM uygulamasına dâhil olmak zorundadır.
GİB e-Belge sitesindeki e-SMM sayfası, uygulamanın serbest meslek erbaplarına yönelik olduğunu ve 509 Sıra No.lu tebliğ ile düzenlendiğini belirtir; makbuzun elektronik ortamda oluşturulmasını, muhatabın talebine göre kâğıt veya elektronik iletilmesini, saklanmasını ve raporlanmasını kapsar (GİB e-Belge, e-SMM Hakkında). Mevzuat ve kılavuz dosyaları ile e-Arşiv Portal girişi e-SMM Mevzuat ve Teknik Mimari sayfasında listelenir. Kendi durumunuzda e-SMM zorunluluğunun geçerli olup olmadığını ve hangi yoldan başvuracağınızı mali müşavirinize sorun.
Stopaj: makbuzdan düşülen %20 (ya da %17)
Rehberin vergi tevkifatı bölümüne göre serbest meslek faaliyetiyle uğraşanlara yapılan ödemeler esnasında ödemeyi yapanlar tarafından gelir vergisi tevkifatı (kesintisi) yapılması gerekir; noterlere serbest meslek faaliyetlerinden dolayı yapılan ödemeler hariçtir. Gelir Vergisi Kanunu'nun 18. maddesi kapsamına giren serbest meslek işlerinde oran %17, diğerlerinde %20'dir. Rehber bu kesintiyi bir ön vergileme olarak niteler ve yıllık beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edileceğini belirtir (GİB rehberi, bölüm 6, s. 10-11). Oran, GİB'in GVK 94. maddesindeki kesinti oranları tablosunda da GVK 94/2 satırında yazılıdır.
Rehberdeki örneklerden biri hesabı gösterir: brüt 4.875.000 TL hasılat üzerinden %20 oranında 975.000 TL gelir vergisi tevkifatı yapılmıştır (GİB rehberi, bölüm 20, örnek 7, s. 42-43). Örnekte kesinti, brüt hasılat tutarı üzerinden hesaplanmıştır.
Müşterinizin kesinti yapıp yapmayacağını ve kesilen tutarın beyanda nasıl yer alacağını mali müşavirinizle netleştirin.
KDV nasıl görünür?
Genel KDV oranı %20'dir (7 Temmuz 2023 tarihli ve 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı). Hizmetinizin KDV'ye tabi olup olmadığı ve hangi oranla vergilendirileceği faaliyetinize göre değişir; bunu makbuzu düzenlemeden önce mali müşavirinizle belirleyin.
Brütten nete: hesabın mantığı
Aşağıdaki tablo, AkmazX serbest meslek makbuzu hesaplama aracının aritmetik yöntemini gösterir; bu yöntem resmî bir hesap kuralı olarak sunulmamaktadır. Araç, stopajı ve KDV'yi brüt ücret üzerinden hesaplar. Tutarlar tamamen varsayımsaldır, stopaj ve KDV oranı %20 alınmıştır. Kendi makbuzunuzun resmî hesabı için mali müşavirinize danışın.
| Kalem | Hesap (örnek) | Tutar |
|---|---|---|
| Brüt ücret (KDV hariç) | Hizmet bedeli | 10.000,00 TL |
| Stopaj | 10.000 x %20 | 2.000,00 TL |
| Net ücret (KDV hariç, stopaj düşülmüş) | 10.000 - 2.000 | 8.000,00 TL |
| KDV | 10.000 x %20 | 2.000,00 TL |
| Makbuz toplamı | 10.000 + 2.000 | 12.000,00 TL |
| Ele geçen tutar | 10.000 + 2.000 - 2.000 | 10.000,00 TL |
Bu örnekte makbuz toplamı 12.000 TL görünür; müşteriniz kesinti yapmakla yükümlüyse 2.000 TL stopajı keser ve size 10.000 TL öder. Stopaj ve KDV oranları farklı olduğunda ele geçen tutar da değişir. "Elime net şu kadar geçsin" diyorsanız tutarı geriye doğru, yani netten brüte hesaplamanız gerekir. Hangi "net" tanımını kastettiğinizi baştan netleştirin: KDV hariç net ile KDV dahil ele geçen tutar farklı sonuç verir.
Makbuzdan sonra: defter ve beyan
Rehbere göre serbest meslek erbabı "Serbest Meslek Kazanç Defteri" tutmak zorundadır ve işlemlerin günü gününe kaydedilmesi zorunludur. Serbest meslek kazancı elde edenlerin Defter-Beyan Sistemi'ni kullanması zorunludur; sistemde fatura ve serbest meslek makbuzu gibi belgeler elektronik ortamda düzenlenebilir (GİB rehberi, bölüm 3, s. 7 ve bölüm 17, s. 30-31). Kesinti yoluyla ödenen vergilere ilişkin belgeler yıllık beyannameye eklenir (bölüm 13, s. 22).
Tutarı hızlıca hesaplamak için
Brüt, net, stopaj ve KDV'yi tek ekranda görmek için ücretsiz serbest meslek makbuzu hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Araç brütten nete ve netten brüte çalışır; stopaj ve KDV kutularını kapatarak yalnızca ihtiyacınız olan kalemleri hesaplayabilirsiniz.
AkmazX bu işte nasıl yardımcı olur?
AkmazX'te müşteri ve tedarikçi cari hesaplarınızı tutar, tahsilat ve ödemeleri cariye işler, kasa ve banka hareketlerinizi ve giderlerinizi kategori ve KDV bilgisiyle kaydedersiniz. Gelir-gider ve KDV raporlarını aynı panelden görür, cari ekstrenizi PDF olarak gönderebilirsiniz. Makbuzla ilgili resmî defter ve beyannameler için mali müşavirinizle çalışmaya devam edersiniz; ona panelde kendi kullanıcısını açabilirsiniz. Ayrıntılar için ön muhasebe sayfamıza bakın.



